Voordraagtips en -tricks

Op 22 januari, een winterse zondagmiddag, organiseerde Kunstbende Limburg in samenwerking met het Letterkundig Centrum Limburg een workshop ‘voordragen’ voor deelnemers in de categorie Taal. Deze werd gegeven in het popcafé van de NIEUWE NOR in Heerlen. De workshopdocenten waren PANDA’s Nina Willems en Merlijn Huntjens. Merlijn geeft hieronder een aantal voordraagtips en -tricks voor de mensen die niet aanwezig waren.

Voordat de workshop begon, hebben we ze maar meteen op tafel gegooid: de gouden voordraagtips en -tricks van PANDA. Deze willen we jullie natuurlijk ook niet onthouden. Hou je vast, hier komen ze:

1. Denk aan je houding.
Bedenk hoe je wil staan en welk effect dat heeft.
2. Speel met de tijd en je stem.
Gebruik articulatie, volume en intonatie. Een van de belangrijkste dingen in het voordragen van een tekst is timing! Tempo, ritme, pauzes.
3. Kijk en ken de ruimte.
Bedenk in wat voor een ruimte je gaat voordragen en waar je gaat kijken.
4. Wat je ook zegt, meen het.
Jouw tekst is jouw wereld. Neem je publiek mee naar die wereld.
5. Breng je tekst bij je publiek.
Wie is je publiek, hoe maak je contact met hen. Hoe zorg je dat ze jouw tekst meekrijgen?

Laten we de tips stuk voor stuk behandelen, nog net iets meer uitgebreid dan hierboven. We beginnen logischerwijs bovenaan.

Houding
Bedenk hoe je op het podium wil staan en welk effect dat heeft. Het gaat er niet zozeer om of je wel of niet je handen in je zakken mag hebben, maar wees je bewust van het effect van die handeling. Je zult op dat moment waarschijnlijk niet overkomen als de meest maatschappelijk betrokken dichter. Friemel niet aan je kleding (tenzij je een fantastisch friemelwerk voordraagt, maar dan nog zou ik zeggen; mua, friemel maar niet) en beweeg niet te onrustig of te druk. Kortom: relax. Maak de juiste bewegingen, zet de knieën niet op slot, adem in de buik, niet in de borst. Dan zul je merken dat je een stuk zelfverzekerder en kalmer overkomt en dat de eigen zenuwen ook een stuk minder zullen worden.

Tijd en stem
Praat niet alleen hard (!) maar vooral ook dui-de-lijk. Articulatie. Intonatie. Een van de belangrijkste dingen in het voordragen van een tekst is timing. Gebruik het juiste tempo (niet te snel, niet te langzaam), versnel of vertraag op de juiste momenten, zoek een logisch ritme in je tekst en durf pauzes te laten vallen. Ook met niets zeggen, kun je veel zeggen.

Kijk en ken de ruimte
Weet op welke plek je gaat voordragen. Is het de TivoliVredenburg of juist je stamkroeg? Weet waar je gaat kijken in die ruimte. Staan of zitten de mensen, zijn ze dichtbij of veraf? Kijk je ze aan of juist niet?

Meen het
Wat je ook zegt, meen het! Zelfs als men niet meteen zou kunnen begrijpen wat er staat, zeg het en zeg het met volle overgave.

“de oude meepse barg ligt nimmermeer in drab”

…zei Lucebert in 1957 en o god wat had de man gelijk. Jouw tekst is jouw wereld. Gun de luisteraar een reis naar die wereld (ook al weet de arme toerist dus niet precies wat er nu in de reisbrochure bedoeld wordt).

Maak dus contact. Ellen Deckwitz zei ooit tegen me dat dat “de bubbel” is. Contact maken met je publiek is meer dan elkaar aankijken of op elkaar reageren. Contact maken is aandacht hebben voor je publiek. Het publiek en jij als performer maken samen de performance. Zorg daarnaast ervoor dat wat je zegt, je op de juiste manier zegt. Ga niet te snel over belangrijke tekstdetails heen of verzwak niet naarmate je zin eindigt. Leg elk stukje tekst neer in de schoot van jouw luisteraars.

Goed, dat waren de tips in grote lijnen. Tijdens de workshop hebben we aan deze tips gewerkt met behulp van een aantal oefeningen. Zo hebben we geademd vanuit de buik (niet de borst!) hebben we gesprongen (‘Ha! Ha! Ha!’ roepend, iedere keer dat we op de grond kwamen), we hebben voorgelezen als vogels (hoog, vlot, tjielpend) en als schildpadden (traag, gestaag, laag). We hebben gemerkt hoe het is als het publiek heel erg dichtbij staat of hoe het is om je publiek te moeten bereiken als iemand heel hard op de piano achter je speelt. Verder is er nog genoeg tijd geweest voor individuele coaching.

Aan het eind van de workshop hebben we nog wat bonustips gegeven aan de deelnemers voordat ze het Kunstbendepodium opklimmen. Die bonustips krijgen jullie natuurlijk ook:
a. Eet, slaap
b. Ken je tekst
c. Oefen

Het was een ontzettend leuke en leerzame middag, ook voor PANDA. De deelnemers zijn met een voldaan gevoel naar huis gegaan en PANDA heeft nog wat hele lieve feedback gekregen, maar die houden we toch echt voor onszelf.